W ostatnich latach termin „Ruski Mir” (Rosyjski Świat) nie schodzi z ust polityków, analityków i dziennikarzy. Często słyszymy go w kontekście wojny na Ukrainie, gróźb wobec państw bałtyckich czy napięć w Mołdawii. Ale czym tak naprawdę jest ta koncepcja? Czy to tylko niewinna promocja kultury Puszkina i Dostojewskiego, czy może precyzyjnie skonstruowana doktryna wojenna?
 
Przyjrzyjmy się, jak idea wspólnoty językowej przekształciła się w geopolityczny taran Kremla. 

Siła pojęcia „Ruski Mir” leży w jego nieprecyzyjności. Termin ten, wprowadzony do głównego nurtu politycznego przez Władimira Putina w 2001 roku, pierwotnie odnosił się do diaspory i wspólnoty rosyjskojęzycznej. Dziś jednak definiuje on transnarodową sferę wpływów politycznych, wojskowych i kulturowych, która z założenia wykracza poza granice Federacji Rosyjskiej.
 
Adresatami tej ideologii nie są tylko obywatele Rosji. Kreml wlicza do „Ruskiego Miru” etnicznych Rosjan, osoby mówiące po rosyjsku (tzw. „rodaków”) oraz wyznawców Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Cel jest prosty: utrzymanie lojalności wobec Moskwy niezależnie od tego, jaki paszport nosi się w kieszeni. 

Według Patriarchy Cyryla, jednego z głównych architektów tej ideologii, „Rosyjski Świat” opiera się na trzech filarach: prawosławiu, języku rosyjskim oraz wspólnej pamięci historycznej (szczególnie kulcie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej).
 
W tej wizji Rosja nie jest zwykłym państwem narodowym, lecz odrębnym „państwem-cywilizacją”, które stoi w opozycji do „dekadenckiego” i liberalnego Zachodu. Fundamentem tej konstrukcji jest mit „trójjedynego narodu”, który zakłada jedność Rosjan, Ukraińców i Białorusinów, w praktyce negując odrębność tych dwóch ostatnich i podważając ich prawo do suwerenności. 

Na papierze instytucje takie jak Fundacja Russkij Mir (założona w 2007 roku) czy agencja Rossotrudniczestwo zajmują się promocją kultury, na wzór British Council czy Instytutu Goethego. W rzeczywistości jednak pełnią one rolę narzędzi hybrydowych.
 
Służą do konsolidacji środowisk prorosyjskich, promowania agendy Kremla i rewizjonizmu historycznego. Mechanizm jest prosty: Rosja wykorzystuje pojęcie „rodaków” jako instrument polityczny. Rozdaje paszporty w krajach sąsiednich (tzw. paszportyzacja), by następnie zyskać pretekst do interwencji zbrojnej w celu „ochrony własnych obywateli”. Ten scenariusz widzieliśmy w Gruzji w 2008 roku oraz na Ukrainie. 

Jednym z najbardziej niepokojących aspektów tej ideologii jest rola Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Hierarchowie kościelni nie tylko wspierają władzę, ale nadają jej działaniom wymiar metafizyczny. Inwazja na Ukrainę została przez Patriarchę Cyryla określona mianem walki o „metafizycznym znaczeniu”, co w praktyce oznacza sakralizację przemocy.
 
Symbol „Z” stał się znakiem nowej, agresywnej tożsamości, którą krytycy nazywają „Z-prawosławiem” lub wręcz herezją. Nic dziwnego, że w 2022 roku ponad 1600 teologów prawosławnych z całego świata podpisało deklarację potępiającą doktrynę „Ruskiego Miru” jako niechrześcijańską, zarzucając jej etnofiletyzm – stawianie narodu ponad wiarą. 

 „Ruski Mir” to nie teoria, to praktyka polityczna uderzająca w sąsiadów Rosji: 

„Ruski Mir” ewoluował z koncepcji kulturowej w totalitarną ideologię wojenną. Jest fundamentem neoimperializmu, który nie uznaje granic państwowych za ostateczne i dąży do podzielenia Europy.
 
Analogia na koniec: Można powiedzieć, że „Ruski Mir” działa jak grzybnie. Na powierzchni widzimy tylko pojedyncze „owocniki” – stowarzyszenia kulturalne, szkoły języka rosyjskiego czy cerkwie. Jednak pod ziemią rozciąga się potężna, niewidoczna sieć powiązań politycznych i wywiadowczych, która ignoruje granice państwowe i dąży do rozkładu lokalnego ekosystemu, by zastąpić go własnym.